Dąbrowa Chełmińska: zbrodnie roku 1939 na filmie

Pierwsze zdjęcia dotyczyły ekshumacji i aresztowań mieszkańców Dąbrowy Chełmińskiej.

Instytut Filmowy Unisławskiego Towarzystwa Historycznego przystąpił do realizacji filmu dokumentalnego o zbrodniach dokonanych na mieszkańcach Dąbrowy Chełmińskiej, jakie miały miejsce w 1939 r. 

Unisławskie Towarzystwo Historyczne zostało założone w 2003 r. przez Sebastiana Bartkowskiego. Celem działalności UTH jest poznawanie historii przede wszystkim ziemi chełmińskiej oraz popularyzowanie wiedzy. Towarzystwo skupia nie tylko profesjonalnych historyków, ale i miłośników dziejów Polski, uczniów, studentów, nauczycieli. Łączy ich wspólna pasja poszukiwania prawdy o przeszłości. 

Istotną formą działalności UTH jest Instytut Filmowy, który realizuje filmy dokumentalne. Instytut ma ogromne znaczenie dla popularyzacji wiedzy historycznej o ziemi chełmińskiej. Pierwszą jego realizacją był dokument o Bocieniu, miejscowości niedaleko Chełmży, gdzie w czasie II wojny światowej znajdował się podobóz Stutthofu. Później zrealizowano kolejne filmy. 

– Z punktu widzenia popularyzacji wiedzy film jest znacznie atrakcyjniejszy od książki – mówi Sebastian Bartkowski, reżyser i pomysłodawca UTH. – Ma dużo większy zasięg. 

Główna oś tematyczna filmowej produkcji Instytutu Filmowego UTH to tzw. zbrodnia pomorska. Na ten temat powstały filmy: „Bocień – oblicza nazistowskiego okrucieństwa”, „Eksterminacja inteligencji pomorskiej 1939-1945”, „Króliki z Ravensbruck” oraz „Makabryczna noc. Inowrocław 1939”. 

– Do każdego z filmów przygotowujemy się niezwykle starannie – podkreśla Sebastian Bartkowski. – Obowiązkowa jest kwerenda źródłowa w takich miejscach jak Instytut Pamięci Narodowej w Gdańsku i Bydgoszczy, Muzeum Martyrologii „Pod Zegarem” w Lublinie, Muzeum Stutthof czy Archiwum Nauki PAN/PAU w Krakowie. Poszukujemy również naocznych świadków, których relacje wykorzystujemy potem przy realizacji. 

Obecnie Instytut Filmowy UTH kręci film pt. „Eksterminacja ludności cywilnej Dąbrowy Chełmińskiej – Jesień 1939”. Autorem scenariusza i reżyserem jest Sebastian Bartkowski. 

– To historia 53 osób wymordowanych w 1939 r. w Dąbrowie Chełmińskiej – mówi reżyser. – Udało nam się odszukać żyjących świadków. W samej Dąbrowie znaleźliśmy kilku. Reszta jest rozproszona po całej Polsce. Skontaktowaliśmy się ze wszystkimi, nagraliśmy ich wspomnienia. Wiele z nich zostanie wykorzystanych w filmie, co go bardzo uwiarygodni. Z kolei do samego udziału w nagraniu udało nam się odszukać i zaprosić rodziny ofiar. 

Budżet filmu jest bardzo skromny – tylko 10 tys. zł. 

– Jak na tego typu produkcję to doprawdy niewiele – przyznaje Sebastian Bartkowski. – Większość przeznaczamy na rekonstrukcję mundurów oraz na dojazdy do świadków. Połowę tej kwoty otrzymaliśmy od gminy Dąbrowa Chełmińska, która jest bardzo zainteresowana poznawaniem swoich dziejów. 

Realizowane przez UTH filmy emitowane są w całej Polsce: w Warszawie, Krakowie, Sztutowie oraz oczywiście w naszym województwie, np. w Muzeum Ziemi Chełmińskiej w Chełmnie. 

Zadanie jakie postawił przed sobą Instytut Filmowy UTH, jest niewątpliwie trudne, ale też potrzebne. Z punktu widzenia nauki historii to wręcz obowiązek. 

Mieszkańcy Dąbrowy Chełmińskiej uczestniczący w zdjęciach złożyli w ten sposób hołd pomordowanym w 1939 r. Film będzie trwał ok. 45 minut. Premiera w kwietniu 2018 r.